ภาวะรุนแรงจากยาสลบ…..ที่อาจถึงชีวิต
หลายคนที่ต้องเข้ารับการผ่าตัด มักมีความกังวลเกี่ยวกับ “การแพ้ยาสลบ” แต่ในความเป็นจริง ยังมีอีกหนึ่งภาวะที่สำคัญและมักถูกเข้าใจผิด นั่นคือ Malignant Hyperthermia (MH) ภาวะนี้แม้จะพบได้น้อยมาก โดยมีอัตราการเกิดประมาณ 1 ใน 100,000-200,000 คน ในการดมยาสลบ แต่มีความรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิต ต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน
Malignant Hyperthermia คืออะไร
Malignant Hyperthermia คือภาวะที่ร่างกายมีการตอบสนอง “ผิดปกติอย่างรุนแรง” ต่อ ยาสลบบางชนิด เป็นโรคที่ ถ่ายทอดทางพันธุกรรม หรืออาจเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของยีนในภายหลังก็ได้ (mutation) หากมีสมาชิกในครอบครัวเคยมีประวัติเป็นภาวะนี้ ลูกหลานก็มีโอกาสเป็น
อาการของ MH มีอะไรบ้าง
อาการมักเกิดขึ้นได้ตั้งแต่ก่อนผ่าตัด ระหว่างการผ่าตัด หรือหลังผ่าตัด โดยอาการมีตั้งแต่
- อุณหภูมิร่างกายสูงผิดปกติ บางคนไข้ขึ้นเร็วมาก อาจสูงกว่า 40°C
- หายใจเร็ว ระดับ CO2 ในลมหายใจออกสูงผิดปกติ
- หัวใจเต้นเร็วมากหรืออาจเต้นผิดจังหวะ
- กล้ามเนื้อหดเกร็งอย่างรุนแรง
- เลือดเป็นกรดอย่างรุนแรงและกล้ามเนื้อสลายตัวอย่างรวดเร็ว ทำให้ไตวายและการแข็งตัวของเลือดผิดปกติจนร่างกายเข้าสู่ภาวะวิกฤต
ถือเป็น ภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ ที่ต้องได้รับการดูแลทันที
ใครบ้างที่มีความเสี่ยง
ผู้ที่อาจมีความเสี่ยงต่อ MH ได้แก่
- ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเคยเป็น Malignant Hyperthermia
- เคยมีภาวะแทรกซ้อนจากการดมยาสลบมาก่อน
- มีโรคทางกล้ามเนื้อบางชนิด
การซักประวัติอย่างละเอียดก่อนผ่าตัดจึงมีความสำคัญอย่างมาก
การรักษาเมื่อเกิด MH
เมื่อสงสัยหรือวินิจฉัยว่าเป็น Malignant Hyperthermia ทีมแพทย์จะดำเนินการทันที เช่น
- หยุดยาสลบที่เป็นสาเหตุ
- ให้ยาต้านเฉพาะ (dantrolene)
- ควบคุมอุณหภูมิร่างกาย
- ดูแลระบบหัวใจและการหายใจอย่างใกล้ชิด
ปัจจุบัน หากตรวจพบได้เร็วและรักษาอย่างทันท่วงที โอกาสปลอดภัยสูงขึ้นอย่างมาก
ป้องกันได้หรือไม่
แม้จะไม่สามารถป้องกันได้ทั้งหมด แต่สามารถ “ลดความเสี่ยง” ได้โดย
- แจ้งแพทย์เกี่ยวกับประวัติการแพ้ยา
- แจ้งประวัติการผ่าตัดที่ผ่านมา
- แจ้งหากมีญาติที่เคยมีภาวะนี้
ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้แพทย์สามารถเลือกใช้ยาสลบที่เหมาะสม และหลีกเลี่ยงยาที่อาจกระตุ้นภาวะ MH ได้ เพื่อให้การรักษาปลอดภัยสูงสุด
ขอบคุณข้อมูลจาก นพ.อัครวัฒน์ นาคสิทธิ์ วิสัญญีแพทย์ โรงพยาบาลศิครินทร์ กรุงเทพ
