เคยไหม…จมูกตัน ปวดตึงหน้า หายใจไม่สุด คิดว่าแค่หวัดแต่หายไม่สักที? อาการเหล่านี้อาจเป็น “ไซนัสอักเสบ” ที่แอบซ่อนอยู่! มาเริ่มเรียนรู้ตั้งแต่ไซนัสเกิดจากอะไร อาการเป็นอย่างไร และรักษาแบบไหนให้หายขาดกัน!

ทำความรู้จัก “ไซนัส” กันก่อน! ใต้ผิวหนังบนใบหน้าของเรามีโพรงอากาศเล็ก ๆ อยู่รอบโพรงจมูกเรียกว่า “โพรงไซนัส” อยู่เหนือคิ้ว, สองข้างสันจมูก, ลึกเข้าไปหลังตา และบริเวณโหนกแก้ม มีหน้าที่สำคัญ เช่น

✔ ปรับอุณหภูมิและความชื้นของอากาศที่หายใจ
✔ ทำให้เสียงพูดก้องกังวานเป็นธรรมชาติ
✔ ผลิตเมือกดักจับฝุ่น เชื้อโรค และสิ่งสกปรกก่อนเข้าสู่ปอด  

ไซนัสเกิดจากการที่ร่างกายออกแบบโพรงอากาศเหล่านี้ให้เป็นเหมือน “เครื่องกรองอากาศ” คอยกรองฝุ่นและเชื้อโรคไม่ให้เข้าสู่ร่างกาย แต่ถ้าการทำงานผิดปกติ มีการอุดตัน หรือการระบายเมือกไม่ดี ก็จะเกิดการอักเสบกลายเป็น ไซนัสอักเสบ

ไซนัสอักเสบ เกิดขึ้นได้อย่างไร? ภาวะนี้เกิดจาก “เยื่อบุภายในโพรงไซนัสบวมและอุดตัน” ทำให้เมือกและอากาศระบายออกไม่ได้ เกิดความอับชื้น กลายเป็นแหล่งสะสมของเชื้อโรค สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่ 

• การติดเชื้อไวรัส เช่น ไข้หวัด ที่ลุกลามเข้าไปถึงโพรงไซนัส 
• เชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อรา โดยเฉพาะในคนที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ 
• ภูมิแพ้ ฝุ่น PM2.5 ละอองเกสร หรือมลภาวะ ที่ทำให้เยื่อบุบวมและอุดตันเรื้อรัง 
• โครงสร้างจมูกผิดปกติ เช่น ผนังกั้นจมูกคด หรือโพรงจมูกแคบ  
• โรคประจำตัวบางชนิด เช่น หอบหืด หรือโรคเกี่ยวกับภูมิคุ้มกัน    

ไซนัสอักเสบอาการจะแตกต่างกันตามชนิดของโรค ซึ่งแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทหลัก 

• ไซนัสอักเสบเฉียบพลัน (Acute Sinusitis) อาการมักเกิดขึ้นรวดเร็วภายในไม่กี่วันหลังติดเชื้อ เช่น ปวดกดเจ็บบริเวณใบหน้า คัดจมูก น้ำมูกข้นสีเหลืองหรือเขียว กลิ่นปาก และบางรายมีไข้สูง โดยทั่วไปจะมีอาการไม่เกิน 4 สัปดาห์
• ไซนัสอักเสบเรื้อรัง (Chronic Sinusitis) มีอาการต่อเนื่องเกิน 12 สัปดาห์ ไม่รุนแรงเท่าแบบเฉียบพลัน แต่มักเป็น ๆ หาย ๆ เช่น คัดจมูกตลอดเวลา น้ำมูกไหลลงคอ รู้สึกมีกลิ่นเหม็นในจมูก รับกลิ่นผิดปกติ หรืออ่อนเพลียเรื้อรัง

นอกจากนี้บางคนอาจพบ ก้อนริดสีดวงจมูก (Nasal Polyp) หรือที่คนทั่วไปเรียกว่า ก้อนไซนัส ซึ่งเป็นเนื้อเยื่ออ่อนที่งอกภายในโพรง จมูกหรือไซนัส ไม่ใช่มะเร็งและไม่เจ็บ แต่ขวางทางเดินหายใจ ทำให้มีโอกาสเสี่ยงเป็นไซนัสอักเสบเรื้อรัง

⚠️สัญญาณเตือนที่ควรไปพบแพทย์ 

• หายใจทางจมูกไม่ออก ต้องอ้าปากช่วยหายใจ  
• ก้มหน้าแล้วเจ็บตึงหน้า หรือปวดหลังตา 
• เพลียหรือเวียนหัวเป็นระยะแม้จะพักเพียงพอ 
• กลิ่นปากแรงหรือมีกลิ่นเหม็นในจมูกอบอวลไม่หาย 
• น้ำมูกไหลลงคอจนต้องกระแอมบ่อยหรือไอบ่อยในตอนกลางคืน 

ถ้าอาการเหล่านี้อยู่ต่อเนื่องนานหลายวันหรืออาการแย่ลง ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุและวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสม

ไซนัส หรือภูมิแพ้ แยกยังไงให้ชัวร์?

หลายคนเข้าใจผิดเพราะอาการคล้ายกันมาก แต่สาเหตุและวิธีรักษานั้นแตกต่างกัน
ภูมิแพ้จมูก : จะตอบสนองไวต่อสิ่งกระตุ้นเจอฝุ่นนิดเดียวก็จาม คัดจมูก น้ำมูกไหลทั้งวัน
ไซนัสอักเสบ : เกิดจากการระบายเมือกติดขัด ทำให้เมือกคั่งและอักเสบ น้ำมูกมักข้นสีเหลือง/เขียว ได้กลิ่นลดลง และปวดตึงใบหน้า 

วิธีการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด

• ซักประวัติอย่างละเอียด สอบถามอาการ ระยะเวลาที่เป็น สิ่งกระตุ้น โรคประจำตัว และการรักษาที่เคยได้รับ
• ส่องกล้องดูโพรงจมูก ใช้กล้องขนาดเล็กสอดเข้าไปภายในจมูก ภาพจะถูกส่งขึ้นจอให้ดูได้ทันที ตรวจเจอได้ทั้งเยื่อบุที่บวม หนอง หรือก้อนริดสีดวงจมูกที่อุดกั้นทางเดินหายใจ
• ตรวจภาพรังสีเอกซเรย์หรือ CT Scan เห็นโพรงไซนัสและโครงสร้างรอบ ๆ อย่างละเอียด รู้ตำแหน่งอุดตันและระดับการอักเสบ รวมถึงความผิดปกติของกระดูกและเยื่อบุเพื่อวางแผนรักษาอย่างถูกต้องแม่นยำ

ไซนัสอักเสบรักษาอย่างไร? เมื่อรู้สาเหตุและความรุนแรงของโรคแล้ว ขั้นตอนถัดไปคือการเลือกวิธีรักษาให้เหมาะสมกับแต่ละคน เป้าหมายคือ ลดการอักเสบ เปิดทางระบายของโพรงไซนัส และป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ 

1. การรักษาด้วยยา ยารักษาไซนัส เหมาะกับผู้ที่มีอาการไม่รุนแรงหรือเพิ่งเริ่มเป็นในระยะแรก เช่น การติดเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย

• ยาปฏิชีวนะ: ใช้ในกรณีที่มีการติดเชื้อแบคทีเรีย ช่วยลดการอักเสบ
• ยาลดบวมในโพรงจมูก: ทำให้โพรงโล่ง ระบายเมือกได้ดีขึ้น 
• ยาสเตียรอยด์พ่นจมูก: ลดบวมของเยื่อบุและอาการคัดจมูกเรื้อรัง 
• ยาลดน้ำมูกหรือยาแก้แพ้: เหมาะสำหรับผู้ที่มีภูมิแพ้ร่วมด้วย 

2. การดูดล้างโพรงไซนัส (Nasal irrigation / Suction) ใช้เครื่องมือดูดสิ่งคั่งค้าง เช่น หนองหรือเมือกออก ช่วยลดความดันและความอับชื้นในโพรงไซนัส ลดอาการปวดตึงบนใบหน้า ทำให้รู้สึกโล่งขึ้นทันทีและช่วยให้ยาที่ใช้ต่อจากนี้ออกฤทธิ์ได้ดียิ่งขึ้น
3. การผ่าตัดไซนัส (Endoscopic Sinus Surgery) เหมาะสำหรับไซนัสอักเสบเรื้อรังหรือมีสิ่งอุดตันขนาดใหญ่ เช่น ก้อนไซนัส แพทย์จะสอดกล้องและเครื่องมือผ่านรูจมูก เปิดโพรงไซนัสจากด้านในโดยไม่มีบาดแผลบนใบหน้า อาการคัดจมูกและปวดตึงมักดีขึ้นอย่างชัดเจนหลังฟื้นตัว และให้ผลการรักษาได้ดีที่สุด

ไซนัส คือ โพรงอากาศรอบจมูกที่ช่วยควบคุมความชื้นและอุณหภูมิ อีกทั้งยังช่วยดักจับฝุ่นและเชื้อโรค แต่ถ้าเยื่อบุบวม อุดตัน เมือกไหลไม่ออก ก็กลายเป็นไซนัสอักเสบได้ง่าย ๆ ไม่ว่าจะมาจากหวัด ภูมิแพ้ ฝุ่นควัน หรือแม้แต่จมูกคด อาการปวดหน้า คัดจมูก น้ำมูกข้น หรือได้กลิ่นน้อยลง ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้ ยิ่งรู้เร็ว รักษาเร็ว ยิ่งหายใจโล่งสบาย ลองมาตรวจเช็กกับแพทย์เฉพาะทางได้ที่ โรงพยาบาลศิครินทร์ กรุงเทพ เพื่อให้กลับมาหายใจได้อย่างเต็มที่ปลอดโปร่งโล่งสบายอีกครั้ง💚